Bir kimlik arayışı
Beni en çok rahatsız eden, beynimi sürekli kurcalayan şeylerden biri, iki bin yıllık kültür hazinemizi, dilimizi ve tarihimizi yeterince tanımıyor olmamız. Bunda, içinde yaşanılan ülkelerin asimilasyon politikalarının etkisi elbette çok büyük oldu. Ama buna rağmen büyüklerimizin bu hususta daha hassas ve temkinli olmaları gerekirdi diye düşünüyorum.
Pek çok Rum Ortodoks gibi, ben de toplum olarak kökenlerimiz, kim olduğumuz, kimlerden geldiğimiz konusunda kendimi sorgulamaya çocukluğumda başladım.
Bugün
bazılarımızın, "Bunun ne önemi var, önemli olan bugünkü
kültürümüzü paylaşmak ve yaşatmak" diyerek tarihi bir
sorumluluktan kaçıyor olmasını
daha da düşündürücü buluyorum.
Hataylı Rum Ortodokslar olarak bir kısmımız Arap kökenli olduğumuz tezini savunuyorlar. Bu durumda, kilisemiz ve tuplulugumuzun neden Rum Ortodoks olarak adlandırıldığı sorusuna bir açıklama getirmelerini beklememiz gerekmiyor mu ? Elbette gerekir. Sonuçta iki bin yıldır Rum olarak adlandırılan toplumumuzun bir gün Arap Ortodoks Cemiyeti olarak tanınması ve netice itibariyle isim değiştirmesi olasılığı söz konusu.
Tarihçi değilim. Bölge tarihimiz üzerine araştırmalarım, çok yakın bir zamana dayanıyor. Ama kim olduğumuz, kimlerden geldiğimiz yönündeki sorulara açıklık getirmek istiyorsak, son 2500 yıllık bölge tarihine bir göz atmak gerektiği kanısındayım.
M. Ö 7.yy'da Yunan göçleriyle başlayan ve yine M. Ö 4.yy'da Makedonyalı Büyük Iskender ile generalleri Antigone ve Selevkos'un yeni yerleşim alanları kurmalarıyla ortaya çıkan Antakya Rum kimliği, M. S 1.yy'da Hıristiyanlığın doğmasıyla, sağlam ve kalıcı bir kilisenin de kurulmasına vesile oldu. Bölge tarihinde çok önemli bir olaydır bu.
Antakya Rum Kilisesi kimliği, 1724'te Roma'ya bağlanmayı seçen Rum katoliklerin ayrılması ile, Kilisemizin Rum Ortodoks Kilisesi olarak adlandırılmasına kadar sürdü.
İslamın yayılmaya başladığı 7.yy'dan itibaren anadilin Arapçaya dönüşmesiyle Arapça halkça kullanılan bir dil haline gelmiş, Rumca (yani Yunanca) da yalnızca dini kesimde ve ayinlerde kullanılan bir dile indirgenmiş.
Haydi onu anladım. Şahsen, kültür hazinesinin başlıca elemanı olan anadilin zaman içerisinde değişmesini, veya terkedilip başka bir dilin benimsenmiş olmasını tarihsel bir evrim, doğal bir sonuç olarak karşılıyorum. Ama dediğim gibi, bunun doğal ve sosyal bir evimin sonucu olması gerekli. Yani zorlama ve zorbalıkla değil.
Amaç, herhangi bir dile karşı savaş ilan etmek değil, hayır. Zaten "Ne pahasına olursa olsun illa da benim dilim" diyen bir halk olmamışız hiç. Savaşçı ve tehditkâr bir toplum da değiliz. Bunlar halk olarak bizi hümanizmada takdire değer bir konuma oturtan faziletler (Bu açıdan toplumuzu sıkça Kürt toplumuna benzetirim).
Bakın
mesela, dedelerimizin uzun yıllar hem Osmanlıya, hem de Fransız
kolonyalizmine karşı bağımsızlık mücadelesi vermelerine rağmen
ve bölgemiz türlü entrikalarla genç Türkiye Cumhuriyeti'ne
neredeyse armağan edilmiş olduğu halde, 1939'dan bu yana yeni anadil olan Türkçeyi de hemen benimseyivermişiz. Günümüz
toplumunda, Arapçayı hiç
konuşamayan
veya çok az konuşan
gençlerimiz çok. Başta
yazdığım
gibi, bunun gerçekleşmesinde, bu sefer de TC devletinin asimilasyon politikası büyük etken oldu. Öyle ki, Türkiye'de yakın bir tarihe kadar Türkçe dışında
bir dilin konuşulması bile yasaktı. Bu yasak sona erdi diyebilir miyiz ? Daha değil ! Bugün bile, Arapça gibi bir azınlık
dilini konuşmak bazı yörelerde bir tehlike arzedebilir. Tıpkı Kürtçe de olduğu gibi.
Türkiye bağlandığımız tarihten bugüne, 20'li ve 30'lu yıllarda Antakya'da vuku bulan okul ve sokaklardaki direniş hareketleri tamamiyle unutulmuş.
Halil
Cibran, Hanna Mina gibi Osmanlı hakimiyetine ve Fransız mandasına
karşı kalemleriyle mücadele vermiş yazarların
mücadelesinden haberimiz bile olmamış.
1920'de Fransızların, o dönemde Suriye'nin bir eyaleti olan Lübnan'a girdiklerinde özellikle Hıristiyan Maroniler tarafından kahraman olarak karşılandıklarını, Suriye'ye girişlerinde ise büyük bir direnişle yüz yüze geldiklerini hiç duyduk mu ?
Ya Fransızların Suriye'ye girme ve kontrolü ele geçirmelerinde en büyük desteğin Suriyeli zengin ve asilzadelerden (bunların içinde Hıristiyanlar da vardı !) geldiğini ?
Çok azımız bilir bunları.
Şahsi kanaatimce, 1930'lu yıllarda TC'nin Hatay bölgesini Türkleştirme ve kendine bağlama projesini ilk benimseyenler de bu kesim oldu.
Anlayacağınız, Hataylı Rumların etnokültürel hafızası bilinçli olarak silinmiş. Bunda büyüklerimizin tarihi sorumluluğu küçümsenmeyecek derecede, ne yazık ki.
Çocuklarımızın kimlikleri hususunda soru ve sorgulamalarla dolu olmaları gayet normal.
Kişiliklerinin gelişmesinde bu bilgilenme çok önemli bir rol oynar.
Ana ve babalar olarak bütün bunlara anlaşılır ve sade yanıtlar getirmemiz ise bizim tarihsel sorumluluğumuz.
Hatırınızda olsun istedim.
M.Albera MEYNI, 08.12.2021
