Hanna Meyni'ye dair
Suriyeli gazeteci Somer Sultan'ın Hatay'ın bağrından çıkmış en önemli şahsiyet olan Hanna Meyni ile ilgili olarak paylaştığı iki yazıyı büyük bir tesadüf sonucu okuyunca, sizlerle paylaşmak ihtiyacı duydum. Umarım benim gibi sizler de beğenirsiniz
Hanna Meyni (Meyne ya da Mina, farklı şekilllerde okunabilir... ) anılarını Suriye'nin Tişrin gazetesinin haftalık ekinin bir köşesinde yayınlıyordu. Çoğu Samandağ ile Antakya arasında geçiyor. Daha sonra yazılarını "Bir Yankesicinin Şerefi" adlı bir hatıra romanda yayınlamış.
Hanna Meyne, yazdığı tüm romanlarda iki ana temaya dayanır. Yoksulluk ve deniz. Yoksulluk ve sefalet yaşadığı “Dilenciler Mahallesi’ni anlattığı aynı adı taşıyan bir roman ve 1920’lerin Antakya kırsalında “Fotoğraf Kalıntıları” adlı romanında olayların ana eksenini teşkil eder. Yazar bu yönünü edebiyatın dışına da yansıtır. Vasiyetinde “kendilerinden biri olduğum ve kendileri benim bir parçam olan, ikimiz de benim için en değerli, en kıymetli ve en ulu soydan olduğumuz” diye tabir ettiği fukaralara bir değer bırakılmasını ister. Yani solcu yazarımıza göre dünyanın en değerli ve en ulu soyu fakirliktir. İkinci temayı, denizi anlatmak için yazarın bir röportajda dediğini aktarmamız yeterli olacaktır. Der ki, “Deniz benim hep ilham kaynağım oldu. Yapıtlarımın çoğu onun hırçın dalgalarıyla ıslaktır. Sorulurum: bunu isteyerek mi yaptım, diye. Cevaplıyorum: ilk başta hiçbir kastım yoktu: etim deniz balığıdır, kanım tuzlu suyudur, deniz köpekleriyle kavgam bir hayat kavgasıydı, fırtınalar ise tenim üzerinde bir dövme olarak dövüldü”. Yazarın dünyaca ünlü romanı “Bir Yiğidin Sonu” adlı romanı genellikle Lazkiye limanında geçer. Romanın kahramanı “Müfit El Vahş” (Canavar Müfit) balıkçı olarak çalışır, limanda saltanat yapan “Şeyh-ül Mina” (Limanın şeyhi) lakaplı gerçek bir kişiyle arasında geçen kavga anlatılır. Samandağ’da geçen “Yatır” romanı ise yine bir balıkçıyı anlatır. Fakat bu romanda felsefi yön ağır basar. Arap edebiyat tarihinde İbn-i Tufeyl’e ait “Hay bin Yakzan” adında gayet önemli bir felsefi roman var. Geyiklerle yaşayan roman kahramanı Hay’in akli gelişim serüveni anlatılır. Başka bir deyişle bir insan üzerinden insanlığın gelişim yolu anlatılır. İşte Meyne’nin Yatır romanı, Arap modern edebiyat tarihinin “Hay bin Yakzan”ıdır, “Robinson Crusoe”sudur. Nitekim anlattığı kahraman, işlediği bir cinayetten ötürü toplumdan kaçar ve yavaş yavaş ehlileşir, eski dogma yapısından arınır, hatta sığındığı mağaraya yakın bir yerde hayvanlarını otlatan bir kadın çobana aşık olur ve ilk defa insanın bir başka insana karşı görevleri olduğunu anlar. Uzun bir mücadele sonucunda kadın kendini yatır’a teslim eder, ay ışığında birlikte olurlar. Aynı bu topraklardan binlerce yıl önce yazılan Gılgameş efsanesinde Gılgameş’e arkadaş olacak vahşi insan Enkido’yu yine bir çoban kadın ehlileştirmişti. Efsanede kutsal fahişe denmişti ve tanrılar tarafından gönderilmişti, ama Meyne’nin romanında okuması yazması olmayan Şekipe idi, onu kimse göndermemişti, hatta kendisi Fransız jandarmalardan kaçardı.
Meyne Romanlarının cereyan ettiği yer olarak ise doğduğu Hatay ve özellikle Samandağ bölgesi ile küçükken göçtüğü Lazkiye ve özellikle limanı ve sahil bölgeleri anlatılır. Güzellemelere kaçmaz, koşulları tarihi bir belge oluşturacak kadar yalın ve çıplak çizerdi. Ablalarının orada burada hizmetçi olarak çalıştırıldığı, babasının iflah olmaz bir içkici olduğunu tüm okurlarıyla paylaşır. Bu yüzden bazı eleştirmenler, Hanna Meyne’nin sadece bir deniz romancısı değil, aynı zamanda bir kara romancısı olduğunu söylerler. Aslında bu, tek bir romanda beş yüz altmış adet kişilik çizen bir edebiyatçı için doğal bir durum olsa gerek. Bir röportajında Meyne, Arap romancılar arasında bir tek kendisinin ve Nobel ödülünü alan Mısırlı yazar Necip Mahfuz’un “Roman dünyası” inşa edebildiğini öne sürer. İddiasının doğruluğu bir yana, eğer Mahfuz’la eş değerde ise Nobel’i almaması soru işaretleri uyandırır. Aslında bu soruyu Mahfuz’un kendisi pekiştirir. Nitekim “Senden sonra Nobel’i hangi Arap edebiyatçının alması lazım?” şeklindeki soruya “Hanna Meyne. Gerçi ödülü benden önce almalıydı” cevabını vermiştir. Aslında siyasal amaçları deşifre olan Nobel ödülü, vatansever ve keskin solcu, devrimci kişiliği olan bir edebiyatçıya gitmesi çok zor bir ihtimal olmakla birlikte, Meyne, Mahfuz’dan farklı olarak, değerlerinden ödün vermeyi reddetmiştir. Mahfuz, Nobel’i almak için romanında İsrail işgal varlığıyla ilişkilerin normalleşmesinden bahseder. Böyle bir adım, Meyne için asla ve katiyen düşünülemezdi. Devrimci bilinci Lazkiye Dilenciler Mahallesi’nde açılır. Bir defasında “Ben insani mücadelenin yazarıyım” der. Başka bir seferde “Onları korku, hastalık ve açlıktan kurtarmanın, özverilerde bulunmaya değer olduğuna inandığın, başkalarının hayatları uğruna, kendi hayatını feda ettiğinde mücadelenin bir sevinci olur” der. Mücadelesi, iki çizgide gelişir. Birincisi Fransız işgaline karşı vatansever mücadele, ikincisi ise sosyal adalet ve sosyalizm için verdiği mücadeledir. Ki, bu bağlamda komünist partiye üye olur, fakat çok geçmeden parti içi emir ve telkinler zincirine karşı mücadele verir. Bu yönü, yani kendine özgü hareket etmeye meyil göstermesi, 1930’larda Hatay’dan Lazkiye, Halep ve Şam’a göç edip Suriye’nin siyasal ve sanatsal sahnesini şekillendirmede önemli rol oynayan gençler arasında kendine özgü bir çizgi vermiştir. "
" Arap dünyasının en önemli edebiyatçılarından Samandağlı yazar Hanna Meyne, günlüğünde geçen yüzyılın belki yirmili yıllarında, Fransız mandasının sebep olduğu açlık sırasında Antakya şehiri yolunda Samandağlı babası ile harbiyeli bir genç yürüdüğünü anlatıyor, iki genç adam ellerinde şişeyle sallana sallana giderken arkalarında ihtiyar bir katırın çektiği araba üzerinde Hanna ile annesi ve ablaları oturmuşlardı.
Harbiyeli genç Hanna'nın babasına "Antakya'da yedi deprem oldu, sekizinci deprem yolda, her yer darmadağın olacak" der. Anne ve evlatları korkar, ölecek miyiz, ne depremi şimdi? diye. Karısının dırdırından ve olmadık şeylerden korkmasından bunalan baba, konuya müdahale eder, "Evet yedi defa sallandı ama sekizinci depremin ne zaman geleceğini kim bilir?" dedikten sonra "Nehire ulaşmadan paça kıvırtılmaz" der azarlayıcı bir sesle ve ekler: "Nehire ulaşmadan paça kıvırtmak b*k yemektir"
Dostu "Selim abi, ağır konuştun. Ne demek b*k yemek. Buna susamam. Ama yine de büyüğümsün, hakkın var" diyerek konuyu kapatır.
Hanna Meyne usta bizden şanslı çıktı, çocukken korktuğu sekizinci depremi görmeden gözlerini yumdu. Ortada en son başkan Beşar Esad'ın 2014'te yemin töreninde görülmüştü. Ayağa kalkamıyor, gayet yorgundu ve başkana gidip kutlayamayacak bir haldeydi. Esma Esad hanım yanına gelip önünde eğildi, eşine olan selamlarını aldı.
Usta, faciayı görmeden gitti, biz sözde hayatta kalanlardan daha bahtlı."
ASI-DER portalı
