Hatay'ın kahve falı geleneği

Bir kahvenin kırk yıl hatırı oluyormuş ya, bundandır belki kahvesini bolca içtiğim birkaç müstesna insanın hatırı, hatırası nezdimde ebedileşmiştir.

Etiyopya'nın Kaffa bölgesinde keçilerini otlatan Kaldi adında bir çoban  tarafindan keşfedildiği anlatılan kahvenin, lezzetinden öte, falı ilgilendiriyor beni.
Kahve falı, kahve kadar eski bir gelenek mi, bilinmez. Bu geleneğin, aslen Mezopotamya kökenli olduğu, Osmanlı döneminde de Avrupa'ya ve kuzey Afrika ülkelerine yayıldığı söyleniyor.
Prosedürü de şöyle :
Yunan veya Türk kahvesi dediğimiz tarzda bir kahve hazırlanır önce. Tabii öyle rastgele, önüne gelen kahveyle değil. Hatırlarım, annem tıpkı annesi gibi, yeşil aldığı kahve tanelerini geniş bir tavada kısık ateşte yavaş yavaş kavururdu. Fransızların torifikasyon dedikleri bu aşama çok önemli. Kahve taneleri, yanmadan, aromalarını geçen her saniye artan bir şekilde  yayarak kavrulmalı. Parlak koyu kahverengi ve hatta Hatay'da olduğu gibi, neredeyse siyah renge kavuştuklarında, tava ateşten indirilir ve üstü örtülerek el değirmeniyle öğütme işine başlanır. Böylesi bir ortamda evin her tarafına yayılan koku neredeyse ortodoks kiliselerinin buhur kokusu kadar kutsal ve huzur verici gelir bana. Annem yorulduğunda, kahve değirmenini devam etmemiz için bizlere verirdi. Sonra da değirmen elden ele dolaşırdı. 

Neyse, dönelim konumuza....

Ardından, kahve arzuya göre şekerli veya şekersiz hazırlanır, fincanda servisi yapılır, içildikten sonra da fincan, fincan altıyla birlikte ters çevrilir ve süzülmesi beklenir. Çevirmeden önce, sağa doğru 7 defa çevirmek ve niyet tutmak gerekir diyenler de var.
Kısa bir beklemeden sonra o çok heyecanlı an başlar fala baktıran için. Bugüne ve geleceğe ilişkin yapılacak yorum ve haberler onun için bir anahtar niteliği taşır.
Kahve telvesinin fincanda ve fincan altında bıraktığı izler falı okuyanın kehaneti için belirleyicidirler. Ben kahve falıyla daha küçücükken tanıştım.
Tatilimizi Samandağ'da geçirirdik çoğu zaman. Evlerinde yatılı misafir olarak kaldığımız amcalarımda (Hanna, Corç ve İbrahim) kahve falı bir gelenekti. Yengelerim günün erken saatlerinde, inekleri sağıp, yemlerini ve sularını verdikten sonra bir arada toplanır, birer kahve içer, fal bakarlardı. Bu vesileyle, yaptıkları günlük işlerden ya da yapacaklarından bahsederlerdi. Genellikle üç kadın olurlardı bu randevuda : Nasra, Meleki ve Rahmi. Bazen de ilk iki yengemin kız kardeşleri Rima katılırdı bu üçlüye. Sabah çok erken saatlerde onların yürekleri okşayan ipeksi sesleriyle uyanırdım. Kenarlarına dantellerle bezenmiş bir yastık ağzı geçirilmiş taş sertliğindeki yastıktan başımı kaldırmadan, birbirlerine okudukları falı dinleyerek. Neler yoktu neler fincanda : Bir adağı haber veren koyun, kısmeti işaret eden balık, kısa veya uzun yollar, kötülüğe yorumlanan yılan, hayırlı habere dalalet pencereler, vs ...
Aynı ritüel İskenderun'da, dayım Hanna'da da devam ederdi. Yengem Kerime'nin falında  neler vardı neler... Gizli bir hayranı haber veren kalp, resmi bir birlikteliğe yorumlanan yüzük, dedikoduyu temsil eden maymun, vs. Genç kızlık dönemimde fal baktırmaya bayılırdım. Falıma bakan, beklemediğim iyi bir haberden bahsedince ferahlardım. Gizli bir hayranımdan söz edince umutlanırdım. Fala inandığımdan veya ondan bir keramet beklediğimden değil. Farkında olmadan, pek çok insan gibi psikolojik bir terapide bulunmuşum da haberim olmamış.
Sahi Hatay'da neden bu denli revaçtaydı kahve falı?
Geleceğin belirsizliği ve bundan duyulan endişe ve korkudan mı ? Hayır, zannetmiyorum.
Bizim kadınlarımız çocukluklarından beri ağır hayat şartlarında yaşamaya alışmışlardı. Kocaları ekmek parası için sık sık başka şehir ve bölgelerde çalışsalar da eninde sonunda evlerine dönüyorlardı. Ailece şehre yerleşmeyi teklif ettiklerinde aynı kadınlar köy hayatını tercih etmişlerdi hep. Yani ne gelecek korkusu, ne de köy hayatının ağırlığıydı sorun.
Günlük hayatın monotonluğunu kırmayı başarabilen tek şey, belki de kahve falında söylenecek olanlardı. Sonra.... insan, gönlüne huzur serpiştiren, sevdiği insanlarla buluşarak karşılıklı bir bir çift laf etmesini sağlayan böylesi hoş bir gelenekten neden vazgeçsin ki !
İşte bunun içindir ki, yıllar sonra bu fal seansları belleğimde güzel birer anı olarak kaldılar.